Gần đây giá polyethylene, nguyên liệu làm túi rác tính phí theo lượng, cũng đã tăng nhiều. Đợt tăng giá này được biết là vấn đề phát sinh do nguồn cung naphtha không ổn định. Vì vậy, mức tăng giá nguyên liệu này cũng đang được phản ánh vào đơn giá hợp đồng giữa chính quyền địa phương và doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc điều chỉnh lần này không có nghĩa là lập tức dẫn đến tăng giá túi mà người dân mua. Bài báo giải thích rằng trong giá túi, tỷ trọng chi phí bản thân chiếc túi cũng không quá lớn. Nói cách khác, dù giá nguyên liệu tăng thì thay đổi giá cuối cùng mà người tiêu dùng trả cũng có thể bị giới hạn. Tuy vậy, ở một số khu vực và hiện trường đã xảy ra tình trạng gom hàng và cháy hàng. Vì tình hình này, các cơ quan hành chính và doanh nghiệp liên quan đang theo dõi tình hình cung ứng cẩn thận hơn. Cuối cùng, nội dung chính của tin này là giá nguyên liệu và đơn giá hợp đồng tăng, nhưng không phải tăng giá túi.
원문 보기Phải mua mì gói mới mua được túi rác à?
Tháng 4 năm 2026, ở siêu thị và cửa hàng tiện lợi Hàn Quốc đang xảy ra chuyện lạ. Túi rác tính phí theo lượng được dán bằng băng keo vào gói 5 mì gói rồi bán. Nếu chỉ muốn mua túi thôi thì không được, phải mua mì gói mới mua được túi. Một siêu thị ở Ulsan thậm chí còn thông báo rằng "nếu không mua món khác thì không thể bán túi".
Khi đi xem 16 nơi trong Seoul, thì 11 nơi (69%) đã hết hàng hoặc chỉ mua được từ 1~3 cái thôi. Ở quận Namdong, Incheon, lượng bán trong một ngày tăng bùng nổ lên 7~8 lần so với bình thường. Ở các đại siêu thị, ngay cả túi ni lông miễn phí để đựng trái cây cũng biến mất, nên còn xuất hiện cảnh táo lăn từng quả trong xe đẩy nữa.
Vì sao lại như vậy? Do chiến tranh Trung Đông làm đứt nguồn cung naphtha, là sản phẩm phụ của dầu thô, nên các nhà máy làm túi bắt đầu giảm sản xuất vì bị lỗ. Chính phủ nói rằng "hàng tồn kho vẫn đủ", nhưng tình hình thực tế thì hoàn toàn ngược lại.
Chắc bạn cũng không ngờ một chiếc túi rác lại có nhiều câu chuyện ẩn bên trong như vậy. Vì sao túi lại hết hàng, giá của chiếc túi 490 KRW thật ra có ý nghĩa gì, và vì sao Hàn Quốc lại tạo ra hệ thống túi như thế này — mình sẽ giải thích từng phần nhé.
3/31 Tổng thống Lee Jae-myung: "Hàng tồn kho vẫn đủ. Hãy tìm người tung tin đồn nhảm và xử phạt nghiêm"
4/1 sáng Bộ trưởng Kim Sung-hwan (radio): "Có lẽ cần giới hạn số lượng mua cho mỗi người như thời khẩu trang chứ?"
4/1 chiều Nhà Xanh: "Tổng thống đã chỉ thị không được nói về việc giới hạn mua. Không có thảo luận hay xem xét nào cả"
4/2 Bộ trưởng Kim Sung-hwan (radio): "Đã quyết định là không làm" — chỉ trong một ngày đã đổi hướng 180 độ
Khẩu trang, dung dịch urê, và túi rác
Đây không phải lần đầu ở Hàn Quốc có một món đồ nào đó đột nhiên biến mất. Bạn có thấy điểm chung không?
| Phân loại | Khẩu trang 2020 | Dung dịch urê 2021 | Túi rác tính phí 2026 |
|---|---|---|---|
| Nguyên nhân | Đại dịch COVID-19 | Trung Quốc cấm xuất khẩu urê | Chiến tranh Trung Đông → chặn nguồn cung naphtha |
| Mức độ phụ thuộc nước ngoài | Hàng Trung Quốc 80% | Hàng Trung Quốc 97% | Hàng Trung Đông 60~83% |
| Ứng phó của chính phủ | Chế độ 5 ngày (1 người 2 chiếc) | Nhập khẩn cấp từ Úc | Tăng đơn giá hợp đồng (hủy giới hạn mua) |
| Điểm gây rối | "Không đeo khẩu trang cũng được" | "Đủ rồi" → ngay trước khi tê liệt logistics | Bộ trưởng "cần giới hạn" vs Nhà Xanh "không làm" |
Từ dầu thô đến túi rác — năm bước
Để làm ra một chiếc túi rác, phải bắt đầu từ mỏ dầu ở Trung Đông. Hành trình này xa hơn bạn nghĩ nhiều đó.
Bước 1: Dầu thô → naphtha
Khi đun dầu thô ở 140~180°C trong tháp chưng cất khổng lồ, một loại dầu nhẹ tên là naphtha sẽ được tách ra. Thành phần của nó gần giống xăng, nhưng thay vì đưa vào động cơ thì gửi đến nhà máy hóa chất, nên được gọi là 'naphtha'. Hàn Quốc nhập hơn 60% lượng naphtha này từ Trung Đông (doanh nghiệp nhỏ và vừa là 83%).
Bước 2: naphtha → ethylene
Khi đun naphtha ở trên 850°C trong NCC (thiết bị phân hủy naphtha), chuỗi carbon sẽ bị tách ra và tạo thành ethylene. Ethylene là điểm khởi đầu của nhựa, nilon và sợi tổng hợp, nên được gọi là 'gạo của ngành hóa dầu'.
Bước 3: ethylene → polyethylene (PE)
Khi nối dài các phân tử ethylene dưới áp suất cao liên tục với nhau (trùng hợp), nó sẽ thành polyethylene (PE). Túi nilon, màng bọc, găng tay nilon, nhà kính nilon đều được làm từ chất này. Túi rác tính phí chủ yếu dùng LDPE (polyethylene mật độ thấp) mềm dẻo.
Bước 4: Màng PE → túi nilon
Polyethylene được kéo thành màng mỏng, rồi cắt và gấp thành hình túi. Ở đây còn trộn thêm khoảng 40% nguyên liệu tái chế từ nilon thải đã được phân loại riêng. Tháng 3 năm 2026, vấn đề xảy ra ở bước này — giá LDPE tăng vọt 15~30% chỉ trong một tháng, nên càng làm càng lỗ.
Bước 5: In ấn → hoàn thành túi rác tính phí
Khi in tên khu vực, dung tích v.v. bằng bản đồng đặc biệt do chính quyền địa phương giữ, túi rác tính phí sẽ hoàn thành. Một sự thật thú vị — chiếc túi này theo pháp luật là văn bản công. Nếu làm giả, sẽ bị xử phạt với tội làm giả văn bản công (Tòa án Tối cao 2005도7430)!
Giá naphtha, gấp đôi chỉ trong hai tháng
Hãy đưa chuột lên các điểm. Sau khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28 tháng 2, giá đã tăng dựng đứng.
Bí mật của chiếc túi 490 KRW
Ở Seoul, một túi rác tính phí 20L có giá 490 KRW. Nhưng bạn có biết 490 KRW này thật ra có phải là 'giá cái túi' không? Thật ra đây không phải giá túi mà là 'phí sử dụng dịch vụ xử lý rác' đó.
Giá túi rác tính phí gồm 4 phần. Chi phí thu gom vận chuyển (chi phí xe rác hoạt động), chi phí tiếp nhận xử lý (phí lò đốt·bãi chôn lấp), chi phí sản xuất túi (giá gốc thật của màng PE), lợi nhuận điểm bán (lãi của mart·siêu thị mini). Trong đó, chi phí để làm ra cái túi chỉ là một phần của toàn bộ thôi.
Vì vậy dù giá naphtha tăng gấp 2 thì giá bán túi cho người tiêu dùng cũng không tăng ngay. Vì phần giá gốc của túi chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng giá. Vấn đề thật sự là phía nhà sản xuất — giá giao hàng đã bị cố định theo hợp đồng năm của Cơ quan Dịch vụ Mua sắm Công, nhưng chi phí nguyên liệu lại tăng vọt nên càng làm càng lỗ. Vì thế các nhà máy bắt đầu giảm công suất hoạt động xuống 60%.
Điều đáng ngạc nhiên hơn là lịch sử của mức giá này. Chính quyền thành phố Seoul đã đóng băng mức 490 KRW suốt 7 năm từ 2018 rồi, và mức trung bình toàn quốc của túi 20L là từ 394 KRW năm 2003 lên 505 KRW năm 2023, trong 20 năm chỉ tăng 28% thôi. So với tỷ lệ tăng giá tiêu dùng cùng thời gian thì vẫn thấp hơn rất nhiều.
Giá túi rác tính phí được quyết định bằng quy định của chính quyền địa phương — muốn tăng giá thì cần có sự đồng ý của hội đồng địa phương
Thị trưởng, quận trưởng và nghị viên địa phương đều là chức vụ do bầu cử → tăng gánh nặng cho người dân thì không tốt cho phiếu bầu
Có hướng dẫn của Bộ Môi trường nhưng không có tính bắt buộc → đang được giao cho chính quyền địa phương tự quyết
Kết quả: trong 30 năm, trung bình mỗi địa phương chỉ tăng 3.34 lần. Một nửa tập trung vào giai đoạn đầu (1996~2001년)
Chi phí xử lý rác, ai đang trả
Số tiền mọi người trả khi mua túi rác tính phí theo lượng thực tế chỉ bằng 27% chi phí xử lý rác thật thôi. Vậy phần còn lại là ai trả nhỉ?
Cùng một túi, chênh lệch 6.78lần
Giá túi rác tính phí không giống nhau trên toàn quốc đâu. Tùy bạn sống ở đâu, giá có thể chênh lệch tối đa 6.78 lần. Đây là theo loại 20L.
| Khu vực | Giá 20L | |
|---|---|---|
| Thành phố Yangsan, Gyeongnam | 950 KRW | |
Ghi chú Cao nhất cả nước | ||
| Busan | 773 KRW | |
| Incheon | 758 KRW | |
| Gwangju | 740 KRW | |
| Jeju | 700 KRW | |
| Daegu | 622 KRW | |
| Trung bình Gyeonggi | 607 KRW | |
| Seoul | 490 KRW | |
| Trung bình cả nước | 505 KRW | |
| Jeonnam | 358 KRW | |
| Quận Cheongsong, Gyeongbuk | 140 KRW | |
Từ máng đổ rác đến chế độ tính phí theo lượng
Trong các căn hộ ở Hàn Quốc trước khi áp dụng chế độ tính phí theo lượng, có thứ gọi là dust chute. Ở hành lang có một cánh cửa nhỏ, bỏ rác vào đó thì rác rơi thẳng xuống dưới. Phân loại rác à? Không có chuyện đó đâu. Rác thức ăn, chai lọ hay nhựa đều bỏ chung hết. Vì mùi hôi và côn trùng gây hại nên sau khi áp dụng chế độ này thì tất cả đều bị đóng lại.
Nhà ở thông thường còn nguyên thủy hơn nữa. Sáng sớm xe rác vừa rung chuông vừa đi qua, người dân phải tự xách rác chạy ra rồi đổ vào xe. Phí xử lý được thu như thuế, khoảng 3K KRW mỗi tháng tùy theo diện tích tòa nhà. Dù vứt bao nhiêu thì tiền cũng như nhau, nên chẳng có lý do gì để giảm rác cả.
Kết quả rất thảm. Năm 1991, lượng rác thải bình quân đầu người của Hàn Quốc là 778kg — gần gấp đôi Nhật Bản (412kg). Rác tăng 7~10% mỗi năm, và Seoul định xây 11 cơ sở đốt rác nhưng vì người dân phản đối nên chỉ xây được 4 nơi thôi.
Ở Nanjido bên sông Hàn, rác đã chất đống suốt 15 năm từ 1978, tạo thành 'núi rác' cao 95m. Nghe nói vào mùa hè, người dân quanh đó còn không mở nổi cửa sổ vì mùi hôi. Bây giờ nơi đó đã đổi thành Công viên World Cup rồi.
Chính phủ cảm thấy có khủng hoảng nên năm 1994 đã thử áp dụng chế độ tính phí theo lượng ở 33 khu vực. Kết quả rất bất ngờ — rác giảm 30~40%, và tái chế tăng 2 lần. Rồi đến ngày 1 tháng 1 năm 1995, áp dụng toàn quốc. Đây là lần đầu tiên trên thế giới chuyển đổi cả nước sang chế độ tính phí theo lượng cùng một lúc. Các chuyên gia nước ngoài đã rất ngạc nhiên, nói rằng 'ở một nước dân chủ mà sao có thể thực hiện việc này chỉ trong một sớm một chiều'.
Cuộc cách mạng rác của Hàn Quốc — những cảnh chính
Cùng nhìn lại 30 năm lịch sử của chế độ tính phí theo lượng qua những cảnh quan trọng nhé.
Tháng 12 năm 1994: hỗn loạn rác lớn
'Nếu bắt đầu chế độ tính phí theo lượng thì phải trả tiền!' — ngay trước khi áp dụng, đã xảy ra cảnh hỗn loạn lớn khi người dân vứt trộm cả đồ còn dùng tốt. Trung bình mỗi ngày có tới 58,111톤 rác tràn ra.
Ngày 1 tháng 1 năm 1995: lần đầu tiên trên thế giới áp dụng toàn quốc
Bắt đầu cùng lúc tại 3,487 eup, myeon, dong trên toàn quốc. Lúc đầu có túi giả lưu hành, kẻ trộm túi rác (kiểu tội phạm mới chỉ trộm túi rỗng!), và sự rối loạn trong phân loại rác, nhưng chỉ sau 10일 thì 90% người dân đã tham gia. Hội phụ nữ dẫn dắt việc phân loại rác nên hệ thống nhanh chóng ổn định.
Năm 2001: Đài Loan học theo Hàn Quốc
Đài Loan đã học theo chế độ tính phí theo lượng của Hàn Quốc rồi đưa vào áp dụng. Khi xe tải bật nhạc chạy qua, người dân tự ném túi rác vào, và họ đã phát triển thành cách làm riêng như vậy.
Năm 2004: bổ sung chế độ tính phí theo lượng cho rác thực phẩm
Cấm chôn lấp trực tiếp rác thực phẩm, bắt buộc phân loại và bỏ riêng. Sau khi áp dụng, rác thực phẩm giảm 15.7%, và mang lại hiệu quả tiết kiệm 2nghìn tỷ 500B KRW mỗi năm.
Năm 2025: công bố thành quả 30 năm
Công bố của Bộ Môi trường — trong 30 năm đã giảm 1trăm triệu 6,000vạn tấn (bằng 32 triệu xe tải 5 tấn), giá trị kinh tế là 45nghìn tỷ 원. Đây đã trở thành một ví dụ thành công nổi bật trên thế giới, được cả New York Times và Guardian chú ý.
Tháng 3 năm 2026: khủng hoảng tích trữ túi rác
Do chiến tranh Trung Đông làm nguồn cung naphtha bị gián đoạn, nên lần đầu tiên kể từ khi áp dụng năm 1995 đã xảy ra tình trạng khan hiếm túi rác trên toàn quốc. Thứ vốn có suốt 30 năm bỗng nhiên biến mất, lúc đó mọi người mới cảm nhận được hệ thống này quý giá thế nào.
30 năm chế độ tính phí theo lượng, nhìn qua các con số
Hãy đưa chuột lên trên mỗi cột nhé. Bạn sẽ thấy ngay 30 năm trước và bây giờ đã khác nhau nhiều thế nào.
Có phải chỉ Hàn Quốc mới làm vậy không?
Chế độ tính phí rác theo lượng xả (PAYT, Pay-As-You-Throw) có ở nhiều nước. Nhưng nước áp dụng bắt buộc trên toàn quốc cùng lúc thì thực tế gần như chỉ có Hàn Quốc thôi.
| Quốc gia | Cách làm | |
|---|---|---|
| Hàn Quốc | Bắt buộc toàn quốc (1995~) | |
Đặc điểm Lần đầu tiên trên thế giới bắt buộc ở quy mô toàn quốc. Tỷ lệ tái chế 67% | ||
| Thụy Sĩ | Theo từng địa phương, thu hồi toàn bộ chi phí | |
| Nhật Bản | Theo từng địa phương, phân loại rất chi tiết | |
| Đài Loan | Toàn quốc (2001~) | |
| Mỹ | Địa phương tự chọn | |
| Hồng Kông | Chưa áp dụng | |
Vậy sau này sẽ thế nào
Tình trạng gom mua túi có thể sớm lắng xuống. Vì chính phủ đã đưa ra biện pháp tăng đơn giá hợp đồng của Cơ quan Dịch vụ Mua sắm Công để giảm lỗ cho nhà sản xuất và đưa sản xuất trở lại bình thường. Ở những nơi thiếu hàng tồn kho, cũng đang áp dụng cách chuyển từ khu vực khác sang khi còn ở dạng “cuộn (vải nguyên liệu)” trước khi in.
Nhưng vấn đề thật sự lại là chuyện khác. Từ tháng 1 năm 2026, ở vùng thủ đô, chôn lấp trực tiếp rác đã bị cấm. Bây giờ bắt buộc phải đốt rồi mới được chôn lấp, mà chi phí đốt lại đắt hơn chôn lấp rất nhiều. Phí xử lý cứ tăng mãi còn giá túi thì đứng yên suốt 20 năm — cách lấy tiền thuế để bù khoảng chênh này đang dần tới giới hạn.
Các chuyên gia nói rằng cần có “mùa 2 của chế độ tính phí theo lượng xả”. Tức là phải điều chỉnh giá túi cho sát thực tế, và tạo ra cơ chế thật sự là “vứt bao nhiêu trả bấy nhiêu”. Hiện giờ tỷ lệ người dân gánh là 27%, nên nếu tăng lên 100% thì giá túi sẽ tăng khoảng 3.5lần. Nhưng nếu tính theo mức mỗi hộ phải trả mỗi tháng, thì từ 1,200 won lên khoảng 4,200 won — chỉ bằng giá một ly cà phê thôi.
Hóa ra trong một chiếc túi rác tính phí theo lượng xả lại có nhiều câu chuyện như vậy. Từ giá dầu thế giới, chuỗi cung ứng hóa dầu, chính trị của tự quản địa phương, cho tới mô hình thành công tầm thế giới đã tích lũy suốt 30 năm. Lần sau khi mua túi, có lẽ bạn sẽ nhìn nó khác đi một chút.
Nguyên nhân gom mua: chiến tranh Trung Đông → nguồn cung naphtha bị chặn → giá PE tăng vọt → nhà máy sản xuất túi lỗ nên ngại sản xuất
Bí mật giá túi: phần lớn của 490 KRW là phí sử dụng dịch vụ xử lý rác. Giá gốc của túi chỉ là một phần
73% do thuế bù: tiền bán túi chỉ bù được 27% phí xử lý, phần còn lại là ngân sách địa phương
Thành quả 30 năm của chế độ tính phí theo lượng xả: giảm 1trăm triệu 6천vạn tấn, tỷ lệ tái chế 20%→67%, là ví dụ mẫu mực của thế giới
Bài toán sắp tới: cấm chôn lấp trực tiếp + phí xử lý tăng → khó tránh việc điều chỉnh giá túi cho sát thực tế
Mình sẽ chỉ cho bạn cách sống ở Hàn Quốc
Hãy yêu thích gltr life thật nhiều nhé