ทำไมหลังภัยพิบัติถึงพูดเรื่อง 'การเยียวยาใจ' ก่อน

การมี 'สัปดาห์เยียวยาบาดแผลทางใจ' แยกต่างหาก หมายความว่าเกาหลีได้เรียนรู้อะไรมามากจริงๆ

พออ่านบทความนี้ครั้งแรก อาจรู้สึกแบบนี้ได้ 'ถ้าเกิดภัยพิบัติ ก็ต้องช่วยชีวิต ไปโรงพยาบาล แล้วหาที่อยู่ใหม่ก่อนไม่ใช่เหรอ? แล้วทำไมหน่วยงานรัฐถึงจัด สัปดาห์เยียวยาบาดแผลทางใจ แยกต่างหากด้วย?' ตลอดช่วงกว่า 10 ปีที่ผ่านมา เกาหลีเจอภัยพิบัติใหญ่หลายครั้ง จนได้เรียนรู้ด้วยราคาที่แพงมากว่า การรอดชีวิต กับ การกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้อีกครั้ง เป็นคนละเรื่องกันเลย

ผ่านเหตุการณ์อย่างโศกนาฏกรรมเซวอล เมอร์ส แผ่นดินไหวโพฮัง โควิด19 และเหตุอิแทวอน ก็เห็นจุดร่วมอย่างหนึ่ง คือบาดแผลทางกายมองเห็นได้ แต่บาดแผลทางใจจะค่อยๆ ปรากฏช้า ต่อให้ภายนอกดูเหมือนไม่เป็นไร ก็อาจนอนไม่หลับ มีภาพบางฉากผุดขึ้นมาซ้ำๆ เลี่ยงที่คนเยอะๆ และเพราะความรู้สึกผิดกับความกังวล จนการใช้ชีวิตประจำวันพังได้

เพราะแบบนี้ ตอนนี้การสนับสนุนด้านจิตใจหลังภัยพิบัติเลยไม่ใช่ 'บริการที่มีก็ดี' อีกต่อไป แต่ถูกมองเป็น ส่วนหนึ่งของการฟื้นฟู แล้ว สัปดาห์เยียวยาในบทความนี้ก็ไม่ใช่แค่แคมเปญธรรมดา แต่เป็นเหมือนหน้าต่างเล็กๆ ที่ให้เห็นว่าสังคมเกาหลีเริ่มเข้าใจ 'การฟื้นตัวหลังภัยพิบัติ' อย่างไร

จากเซวอลถึงอิแทวอน การสนับสนุนด้านจิตใจหลังภัยพิบัติของเกาหลีเติบโตมาแบบนี้

การสนับสนุนด้านจิตใจหลังภัยพิบัติของเกาหลีไม่ได้เกิดขึ้นแบบฉับพลันในวันเดียว ทุกครั้งที่เกิดเหตุใหญ่ ระบบก็ค่อยๆ ขยายขึ้น แล้วสุดท้ายก็กลายเป็นระบบถาวร

ทำไมแค่มีข้าวกับบ้าน ถึงยังไม่ถือว่าฟื้นตัวเสร็จ

เมื่อเกิดภัยพิบัติ สิ่งที่ต้องการก่อนที่สุดแน่นอนคือการกู้ภัย การรักษา ที่พักชั่วคราว และการช่วยเหลือเรื่องปากท้อง แต่ตอนนี้องค์กรระหว่างประเทศไปไกลกว่านั้นอีก 1 ก้าว เขาใช้คำว่า MHPSS ซึ่งหมายถึง 'การสนับสนุนสุขภาพจิตและจิตสังคม' พูดง่ายๆ คือไม่ใช่แค่การรักษาในโรงพยาบาล แต่หมายถึง การช่วยทั้งหมดที่ทำให้กลับมารู้สึกปลอดภัย เชื่อมโยงกับผู้คนได้อีกครั้ง และฟื้นการใช้ชีวิตประจำวันได้

ที่สิ่งนี้สำคัญ ก็เพราะคนเราไม่ได้ดีขึ้นทันทีแค่มีบ้านอยู่ หลังภัยพิบัติ อาการอย่างนอนไม่หลับ ภาวะตื่นตัวเกินไป(ร่างกายอยู่ในสภาพตึงเครียดตลอด) ความทรงจำที่ย้อนกลับมาซ้ำๆ ความหมดแรง ความรู้สึกผิด หรือการโศกเศร้าที่ล่าช้า อาจอยู่ได้นาน ถึงภายนอกจะดูเหมือนฟื้นฟูเสร็จแล้ว แต่ในมุมของคนที่เจอเหตุการณ์นั้น เรื่องนี้อาจยังไม่จบในร่างกายและจิตใจ

ถ้าปล่อยบาดแผลนี้ไว้นาน มันจะไม่จบแค่ปัญหาส่วนตัว อาจทำงานไม่ได้ ความสัมพันธ์ในครอบครัวพัง และอาจกลับไปโรงเรียนหรือที่ทำงานได้ยาก ในระดับชุมชนก็อาจไม่ไว้ใจกัน และทุกครั้งที่มีการพูดถึงเหตุการณ์นั้น ความขัดแย้งก็อาจใหญ่ขึ้นอีก เพราะแบบนี้ การช่วยเหลือด้านจิตใจจึงไม่ใช่ 'บริการเสริมสำหรับคนที่ใจอ่อนแอ' แต่ใกล้เคียงกับ โครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยเพิ่มความเร็วในการฟื้นตัวของชุมชน มากกว่า

ถ้ามีแค่การช่วยเรื่องร่างกาย·การใช้ชีวิต กับมีการช่วยเรื่องใจด้วย ต่างกันยังไง

ในเกาหลี มีหน่วยงานไหนที่ช่วยฉันได้จริงบ้าง

ถ้าดูจากคู่มือภาษาอังกฤษของรัฐบาลและข้อมูลของสภากาชาด การช่วยเหลือด้านจิตใจเมื่อเกิดภัยพิบัติในเกาหลี เป็นการทำงานร่วมกันโดยแบ่งบทบาทระหว่างหน่วยงานระดับชาติและระดับพื้นที่ ตัวเลขด้านล่างคือขนาดการดำเนินงานปัจจุบัน เพื่อช่วยให้เข้าใจบทความได้ง่ายขึ้น

ศูนย์บาดแผลทางใจแห่งชาติ ศูนย์สวัสดิการสุขภาพจิตชุมชน กาชาด… หน้าที่แบ่งกันแบบนี้

หลังเกิดภัยพิบัติ การช่วยเหลือด้านจิตใจมักดำเนินไปตามลำดับแบบนี้

ไม่ใช่เหมือนการรักษาในโรงพยาบาลที่เริ่มผ่าตัดทันทีนะ ปกติจะช่วยให้สงบก่อน แล้วค่อยคัดคนที่จำเป็นเพื่อช่วยแบบลึกขึ้น

ช่องทางทางการที่ควรหาได้ทันทีเมื่อคุณต้องการความช่วยเหลือ

คลื่นความร้อนกับน้ำท่วมทิ้งร่องรอยไว้ในใจคนละแบบ

CPT ที่อยู่ในข่าวไม่ใช่แค่ 'การปรึกษาพูดคุย' ธรรมดา

การบำบัดการประมวลความคิด (CPT) ที่อยู่ในข่าว เป็นการรักษาบาดแผลทางใจแบบสำคัญที่พัฒนามาเพื่อ PTSD โดยเฉพาะ ชื่ออาจฟังยาก แต่แก่นจริงๆ เรียบง่ายนะ หลังเจอเรื่องกระทบกระเทือนหนักๆ คนเรามักมีความคิดที่แข็งค้างอยู่ในหัว เช่น 'เป็นความผิดของฉัน', 'โลกนี้อันตรายทั้งหมด', 'ฉันไม่มีวันฟื้นได้' อะไรแบบนี้ CPT จะไม่แค่ปลอบใจให้ผ่านๆ แต่จะช่วยให้เรา ค่อยๆ ทบทวนใหม่ว่าตรงไหนบิดเบือนและเพราะอะไร

เพราะงั้นมันจึงต่างจากการปรึกษาทั่วไปนิดหน่อย การปรึกษาแบบให้กำลังใจทั่วไปช่วยได้มากในการเล่าเรื่องของตัวเองออกมาอย่างปลอดภัยและจัดการความรู้สึกให้เป็นระเบียบ แต่การรักษาที่โฟกัสบาดแผลทางใจนั้นต่างกันตรงที่เป็น การรักษาแบบมีโครงสร้างที่จัดการกับความทรงจำของบาดแผลและความหมายของมันโดยตรง บางครั้งก็มีการบ้าน มีขั้นตอนที่กำหนดไว้ และผู้บำบัดก็ต้องผ่านการฝึกเฉพาะด้วย

เรื่องสำคัญคือ ไม่ใช่ว่าพอเจอเรื่องกระทบกระเทือนแล้วทุกคนต้องรีบรับการรักษาแบบนี้ทันที เพราะหลายคนก็ค่อยๆ ฟื้นเองตามธรรมชาติเมื่อเวลาผ่านไป แต่ถ้าอาการนอนไม่หลับ, การหวนประสบซ้ำ, การหลีกเลี่ยง, ภาวะตื่นตัวเกิน, การใช้ชีวิตแย่ลง เป็นอยู่นาน แทนที่จะฝืนคิดว่า 'เดี๋ยวเวลาก็ช่วยเอง' การหาการรักษาที่ มีหลักฐานยืนยันชัดเจน จะปลอดภัยกว่ามาก

การรักษาบาดแผลทางใจแบบหลักๆ ต่างกันอย่างไร

ดังนั้น 'สัปดาห์เยียวยาบาดแผลทางใจ' ก็คือคู่มือใช้ชีวิตกับภัยพิบัติของสังคมเรานั่นเอง

พอกลับไปอ่านข่าวอีกครั้ง ความรู้สึกก็จะต่างออกไปนิดหน่อย มันไม่ใช่แค่ 'มีงานอีเวนต์หนึ่งงาน' แต่เป็นสัญญาณว่า วิธีที่สังคมเกาหลีรับมือกับภัยพิบัติกำลังเปลี่ยนไป เมื่อก่อนการรับมือภัยพิบัติมักเน้นการกู้ภัยและการชดเชย แต่ตอนนี้กำลังขยับไปสู่แนวคิดที่ว่า รัฐต้องอธิบายจนถึงขั้นตอนสุดท้ายของการฟื้นตัว

การเปลี่ยนแปลงนี้สำคัญกับคนอย่างพวกเราที่อาศัยอยู่ในเกาหลีด้วย เพราะภัยพิบัติใหญ่ไม่ใช่เรื่องของผู้เสียหายบางคนเท่านั้น คนที่อยู่ในเมืองเดียวกัน ดูข่าวเดียวกัน และแบ่งปันความกังวลแบบเดียวกัน ก็ได้รับผลกระทบได้เหมือนกัน เพราะงั้นการรู้ระบบสนับสนุนด้านจิตใจจากภัยพิบัติ ก็เป็นข้อมูลใช้ชีวิตแบบหนึ่งที่ช่วยให้เรารู้ล่วงหน้าว่า 'ถ้าไม่ไหวควรไปที่ไหน'

สุดท้ายแล้ว สิ่งที่สัปดาห์เยียวยาบาดแผลทางใจอยากบอกนั้นเรียบง่ายมาก การฟื้นตัวหลังภัยพิบัติไม่ใช่เรื่องที่เวลาจะจัดการให้เองโดยอัตโนมัติ และการฟื้นตัวของใจก็เป็น ความรับผิดชอบของภาครัฐ ด้วย นี่แหละคือจุดที่เกาหลีกำลังเรียนรู้อยู่ตอนนี้