ทำไมทัศนศึกษาแบบนี้ถึงกลายเป็นเรื่องยากมาก

ทัศนศึกษาที่มีแค่ครึ่งเดียวที่ได้ไป สิ่งที่ต้องดูก่อนตัวเลขคือโครงสร้าง

ถ้าดูข่าวนี้ครั้งแรก ก็อาจอ่านแบบง่าย ๆ ว่า 'ช่วงนี้โรงเรียนไปทัศนศึกษากันน้อยลงนะ' แต่ถ้าดูแค่ตัวเลขเดียว เราจะพลาดแก่นสำคัญได้ จากการสำรวจล่าสุด สัดส่วนการจัดการเรียนรู้นอกสถานที่แบบค้างคืนอยู่ที่ 53.4% โรงเรียนที่จัดแค่แบบไม่ค้างคืนมี 25.9% และโรงเรียนที่เน้นกิจกรรมในโรงเรียนมี 10.8% พอดูตัวเลขพวกนี้ด้วยกัน มันใกล้เคียงกับการเป็น สัญญาณว่าโรงเรียนเริ่มรับภาระรูปแบบการจัดทริปไม่ไหวแล้ว มากกว่าจะเป็นแค่การเปลี่ยนความชอบธรรมดา

ที่มันหนักขึ้น ก็เพราะตอนนี้ทัศนศึกษาไม่ใช่แค่ 'กิจกรรมที่พานักเรียนไปทำกิจกรรมการเรียนรู้' เท่านั้น แต่พร้อมกันนั้นมันยังกลายเป็น 'งานด้านความปลอดภัยที่ถ้าเกิดอุบัติเหตุ ก็จะถูกตรวจทันทีว่าใครต้องรับผิดชอบอะไร' ด้วย โดยเฉพาะในภาคสนาม ปัญหาคือหลายคนชี้ว่าความรับผิดนั้นถูกครูประจำชั้นหรือครูผู้ควบคุม แต่ละคน รู้สึกว่าหนักกว่าการเป็นความรับผิดของทั้งระบบโรงเรียน

ถ้าเข้าใจโครงสร้างนี้ ตัวเลขที่ตามมาข้างหลังก็จะชัดขึ้นมาก สัดส่วนการจัดแบบค้างคืน 53.4% ความกังวลเรื่องความรับผิดทางอาญา 89.6% และภาระงานธุรการ 84.0% ไม่ใช่สถิติที่แยกขาดจากกัน แต่ต้องอ่านว่าเป็น ผลจากการที่กิจกรรมการเรียนรู้ การจัดการความปลอดภัย และความรับผิดทางกฎหมาย มาซ้อนอยู่ที่คนคนเดียว

รูปแบบการดำเนินงานของโรงเรียนในช่วง 1 ปีล่าสุด ถ้าดูเฉพาะสัดส่วนที่ยืนยันได้

ความกลัวเรื่องความรับผิดของครูเพิ่มขึ้นมาได้อย่างไร

ถ้าดูแนวโน้มนี้ตามลำดับเวลา คุณจะเข้าใจได้ว่าความกังวลของครูไม่ได้เกิดขึ้นแบบกะทันหัน

ก่อนและหลังเหตุเซวอล ลักษณะของการไปทัศนศึกษาเปลี่ยนไป

งานที่ครูต้องรับจริง ๆ มีถึงแค่ไหนกันนะ

พอดูเป็นตัวเลข ก็ยิ่งเห็นชัดว่าทำไมครูถึงยิ่งไม่กล้าทำ

ถ้าทัศนศึกษาลดลง นักเรียนจะเสียอะไรไปบ้าง

คำตอบไม่ใช่การยกเว้นความรับผิดอย่างเดียว แต่คือการออกแบบให้แบ่งความรับผิดชอบกัน

ดังนั้นข่าวนี้ควรอ่านว่าเป็น 'ความล้มเหลวของโครงสร้างความรับผิดชอบ' มากกว่า 'การลดทัศนศึกษาของโรงเรียน'

ถ้าดูมาถึงตรงนี้ แก่นของข่าวนี้ไม่ใช่ 'นักเรียนไปเที่ยวกันน้อยลง' นะ จริงๆ แล้วคือ โครงสร้างการแบ่งความรับผิดชอบที่จำเป็นต่อการคงทัศนศึกษาของโรงเรียนไว้ ยังถูกสร้างขึ้นไม่เพียงพอ นั่นเอง เหตุผลที่มีการพูดเรื่องการยกเว้นความรับผิดของครูออกมาต่อเนื่อง ก็อยู่ตรงนี้เลย

อีกเรื่องที่สำคัญคือ แค่เพิ่มการยกเว้นความรับผิดอย่างเดียวก็ยังไม่จบ ถ้าปรับกฎหมายแล้ว แต่เกณฑ์หน้าที่ระมัดระวังในหน้างานยังไม่ชัดเจน บุคลากรสนับสนุนก็ยังไม่พอ และภาระงานเอกสารยังเหมือนเดิม โรงเรียนก็มีโอกาสสูงที่จะยังหดตัวต่อไป เพราะงั้นทางแก้จริงๆ จะใกล้กับแบบนี้มากกว่า คือ 'การยกเว้นความรับผิด + เกณฑ์ที่ชัดเจน + บุคลากรสนับสนุน + การเสริมความรับผิดชอบขององค์กร' ต้องไปด้วยกัน

ดังนั้นเวลาอ่านข่าวคล้ายๆ กันต่อจากนี้ ให้ดูแบบนี้ได้เลย อย่ามองแค่ว่า 'จะไปหรือไม่ไปทัศนศึกษาของโรงเรียน' แต่ให้ดูด้วยว่า ใครรับผิดชอบอะไร และความรับผิดชอบนั้นถูกกระจายไปอยู่ในระบบ ไม่ได้ตกอยู่ที่ตัวบุคคลคนเดียวหรือเปล่า ถ้าจับเกณฑ์นี้ได้ ก็จะเข้าใจได้ดีขึ้นมากว่า ทำไมบางโรงเรียนถึงยกเลิก ทำไมบางสำนักงานการศึกษาถึงใส่บุคลากรช่วยเหลือเพิ่ม และทำไมกลุ่มครูถึงตอบสนองแรงกับคำตัดสินเพียงเรื่องเดียว